KINH NGHIỆM CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ ĐAU LƯNG THEO ĐÔNG Y

  KINH NGHIỆM CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ ĐAU LƯNG THEO ĐÔNG Y

 

Lương y Nguyễn Công Đức
Nguyên Giảng viên Đại học Y Dược TP.HCM

 

 

Theo y học hiện đại, đau lưng được chia làm 2 thể:
1. Đau lưng cấp tính: Thường do bị lạnh gây co cứng các cơ ở sống lưng, dây chằng cột sống bị viêm, bị phù nề chèn ép vào thần kinh khi vác nặng, sai tư thế, sang chấn vùng sống lưng.
2. Đau lưng mạn tính: Thường do viêm xương cột sống, thoái hóa cột sống, lao, ung thư, đau các nội tạng ở ngực, bụng lan tỏa ra sau lưng. Đau lưng cơ năng do đau bụng kinh, suy nhược thần kinh.
Muốn điều trị hiệu quả tốt cần chẩn đoán nguyên nhân gây ra chứng đau lưng, kết hợp với chữa chứng đau lưng tại chỗ bằng thuốc, châm cứu, xoa bóp.

 

Theo Đông y, đau lưng có các thể như sau:

ĐAU LƯNG CẤP DO CỨNG CÁC CƠ:
Nguyên nhân: Do hàn thấp gây ra.
Triệu chứng: Đau lưng xảy ra đột ngột, sau khi bị lạnh, mưa, ẩm thấp, đau nhiều không cúi xuống được, ho và trở mình cũng đau, thường đau một bên, ấn các cơ sống lưng bên đau co cứng. Mạch trầm huyền.
Pháp trị: Khu phong, tán hàn, trừ thấp, hành khí hoạt huyết.

Bài thuốc: Bài 1: Bài phong thấp của GS. Bùi Chí Hiếu:

Lá lốt 20g

Khu phong

Mắc cỡ 20g
Quế chi 20g

Tán hàn

Thiên niên kiện 20g
Cỏ xước 20g

Trừ thấp

Thổ phục linh 20g
Sài đất 20g

Thanh nhiệt

Hà thủ ô đỏ 20g

Bổ huyết

Sinh địa 20g

Thanh nhiệt lương huyết

Sắc với 800ml nước, còn lại 300ml thuốc, chia uống 3 lần trong ngày khi thuốc còn ấm.

 

Bài 2: Can khương thương truật thang gia giảm:

Can khương   8g
Quế chi   8g
Thương truật 12g
Ý dĩ 20g
Cam thảo   8g
Xuyên khung 20g
Bạch linh 20g

Sắc uống, ngày một thang.
* Nếu đau nhiều gia thêm Phụ tử chế 8g, Tế tân 8g.
Châm cứu: Châm tả tại vùng đau. Nếu đau từ thắt lưng (D12) trở lên cột sống cổ thì châm thêm 2 huyệt Kiên tỉnh, nếu đau từ thắt lưng trở xuống thì châm thêm huyệt Ủy trung, Dương lăng tuyền bên đau.
Xoa bóp: Dùng các thủ thuật ấn, day, lăn trên vùng cơ bị co cứng. Nếu đau từ thắt lưng trở xuống thì ấn day huyệt Côn lôn cùng bên.
Châm loa tai: Vùng lưng hay thắt lưng tùy nơi đau.
Sau khi châm, xoa bóp, châm loa tai nên bảo bệnh nhân vận động ngay vì chắc chắn đau đã giảm.

 

ĐAU LƯNG CẤP KHI THAY ĐỔI TƯ THẾ ĐỘT NGỘT HAY VÁC NẶNG:

Nguyên nhân: Do khí trệ, huyết ứ.
Triệu chứng: Sau khi vác nặng lệch người hoặc thay đổi tư thế đột nhiên bị đau một bên sống lưng, đau một chỗ dữ dội, khó vận động, cúi xuống đau, không đi lại được, cơ co cứng.
Pháp trị: Hành khí hoạt huyết, thư cân hoạt lạc.
Bài thuốc:

Bài 1: Dùng muối hột rang nóng vừa phải chườm tại chỗ.
Bài 2: Lá Ngải cứu tươi, lá Ngũ trảo tươi giã nát, lượng đủ dùng xào nóng với dấm. Đắp ấm tại chỗ.
Bài 3: Gừng tươi thái nhỏ, giã nát với đường cát đắp tại chỗ.
* Châm cứu, xoa bóp nơi đau giống như đau lưng cấp tính do lạnh.

 

ĐAU LƯNG DO VIÊM CỘT SỐNG: 

Nguyên nhân: Đông y cho là do thấp nhiệt, phong thấp nhiệt tý (biểu hiện sưng, nóng, đỏ, đau vùng cột sống lưng).
Triệu chứng: Đau hai bên thắt lưng, sờ vào đau, ngày nhẹ đêm nặng, cử động, đi lại khó khăn, sốt ra mồ hôi, sợ gió, rêu lưỡi vàng mỏng, chất lưỡi đỏ, nước tiểu vàng, mạch hoạt sác.
Pháp trị: Khu phong, Thanh nhiệt giải độc, hoạt huyết trừ thấp.

Bài thuốc: Quế chi thược dược tri mẫu thang gia vị:

Quế chi    8g
Ma hoàng    8g
Bạch thược  12g
Liên kiều  12g
Cam thảo   6g
Kim ngân hoa 16g
Tri mẫu  12g
Sinh địa 20g
Bạch truật 12g
Sa sâm 20g
Phòng phong 12g
Thạch hộc 20g

Châm cứu: Châm các huyệt tại các khớp đau và vùng lân cận. Toàn thân châm huyệt Hợp cốc, Phong môn, Túc tam lý, Huyết hải, Đại chùy…
Không nên vận động mạnh như trường hợp đau lưng do lạnh. Nên vận động nhẹ nhàng, từ từ theo sự tiến triển điều trị.

Bài thuốc Nam kinh nghiệm:

Lá lốt 20g
Hy thiêm 30g
Mắc cỡ 20g
Mía dò (Cát lồi) 40g

Sắc uống, ngày một thang.

 

Hoặc bài:

Bạch truật (sao cám)    

20g

Hy thiêm thảo

20g

Ý dĩ (sao cám)     

40g     

Tỳ giải     

20g

Sắc uống, ngày một thang.

 

ĐAU LƯNG MẠN TÍNH DO BỊ SUY NHƯỢC THẦN KINH
Nguyên nhân: Do thận hư
1. Thận âm hư:
Triệu chứng: Đau lưng, ù tai, di tinh, nhức đầu, mạch tế không nhanh, hồi hộp, ngủ ít.
Pháp trị: Bổ can thận âm.

Bài thuốc:

Lục vị quy thược:

 

Thục địa    

32g

Hoài sơn

16g

Sơn thù

16g

Đơn bì

12g

Trạch tả     

12g

Bạch linh     

12g

Đương quy

20g

Bạch thược

20g

Sắc uống, ngày một thang hoặc làm hoàn cứng, hoàn mềm.

 

Tả quy hoàn

 

Thục địa   

32g

Quy bản giao

16g

Hoài sơn     

16g

Lộc giác giao     

16g

Sơn thù        

16g

Thỏ ty tử    

16g

Kỷ tử   

16g

Ngưu tất     

12g

Sắc uống, ngày một thang hoặc tán bột trộn mật làm hoàn.

 

2. Thận âm, thận dương hư:

Triệu chứng: Đau lưng, mỏi gối, lưng lạnh, tay chân lạnh, di tinh, liệt dương, ù tai, nước tiểu trong, tiểu đêm, tiểu nhiều lần. Mạch trầm nhược.
Pháp trị: Ôn bổ thận dương, bổ thận âm.

 

Bài thuốc: Kim quỹ thận khí hoàn:

 

Thục địa     

32g

Bạch linh    

12g

Hoài sơn   

16g

Quế nhục   

  6g

Sơn thù     

16g

Phụ tử chế     

  6g

Đơn bì     

12g

Xa tiền tử     

12g

Trạch tả     

12g    

Ngưu tất     

16g

Sắc uống, ngày một thang hoặc làm hoàn cứng, hoàn mềm.

 

Hữu quy hoàn:

 

Thục địa

24g

Kỷ tử

12g

Thỏ ty tử

12g

Đương quy

16g

Hoài sơn

12g

Lộc giác giao

12g

Sơn thù

10g

Phụ tử chế

  6g

Đỗ trọng

12g    

Nhục quế

  6g

Sắc uống, ngày một thang hoặc làm hoàn cứng, hoàn mềm.

 

ĐAU LƯNG Ở NGƯỜI GIÀ DO CỘT SỐNG BỊ THOÁI HÓA:
Nguyên nhân: Do can thận hư kết hợp với phong hàn thấp gây ra.
Triệu chứng: Đau giống kiểu phong hàn thấp tý thiên về hàn tý kèm thêm triệu chứng về can thận hư như đau lưng, ù tai, ít ngủ, nước tiểu trong, lưng đau, mỏi gối, tiểu nhiều lần, mạch trầm tế.
Pháp trị: Bổ can thận, khu phong, trừ thấp.

 

Bài thuốc: Độc hoạt ký sinh thang:

 

Đảng sâm     

16g    

Tang ký sinh   

16g

Bạch linh     

12g    

Tần giao     

12g

Chích thảo        

  6g 

Quế tâm    

  4g

Xuyên khung        

12g 

Phòng phong     

12g

Đương quy     

12g

Đỗ trọng     

16g

Thục địa     

20g    

Bạch thược     

12g

Độc hoạt     

12g    

Ngưu tất   

16g

Tế tân     

  8g

Sắc uống, ngày một thang.

Châm cứu: Chủ yếu là cứu các huyệt bổ thận: Quan nguyên, Khí hải,
Thận du, Tam âm giao…
Châm bổ tại chỗ.
Ôn châm các huyệt tại khớp đau và các vùng lân cận.
Xoa bóp: Vùng thắt lưng.
Vận động nhẹ nhàng, thường xuyên để hồi phục dần các khớp cột sống, tránh xơ hóa dính khớp thêm nữa.

 

  • Ly. Nguyễn Công Đức

    Images

    Images