Bài thuốc

ĐỚI HẠ

ĐỚI HẠ

 

Lương y Nguyễn Công Đức

Nguyên Giảng viên Đại Học Y Dược TP. HCM

 

Bài 1: THANH NHIỆT CHỈ ĐỚI TRÀ

Bài thuốc: Nhân trần 20g, Thổ phục linh 30g, Xa tiền thảo 15g, Bạch hoa xà thiệt thảo 20g. Thương truật 12g, Ý dĩ nhân 20g, Cam thảo 6g.
Chủ trị:
Chữa đới hạ do thấp nhiệt với các triệu chứng như đới hạ lượng nhiều, màu vàng hôi dính, tức ngực miệng đắng, bụng dưới đau, trướng người lừ đừ, tiểu vàng ngắn, lưỡi đỏ rêu vàng nhớt, mạch nhu sác.
Công hiệu: Thanh nhiệt lợi thấp chỉ đới.
Cách dùng:
Mỗi ngày 1 thang, nước đầu đổ 4 chén sắc còn 1 chén; Nước nhì đổ 2 chén sắc còn ½ chén hòa chung chia ra uống trong ngày.
Cấm kỵ: Tỳ thận dương hư không nên chọn dùng bài này.
Lời bình:
Bài này dùng chữa đới hạ. Nguyên nhân là do thấp nhiệt tích bên dưới, gây tổn thương 2 mạch Nhâm Đới mà phát sinh bệnh. Chữa lấy thanh nhiệt lợi thấp chỉ đới làm chủ. Trong bài Nhân trần, Xa tiền thảo có tác dụng thanh lợi thấp nhiệt làm cho thấp nhiệt tà theo nước tiểu ra ngoài; Thổ phục linh có tác dụng thanh nhiệt giải độc, trừ thấp chỉ đới; Bạch hoa xà thiệt thảo có tác dụng thanh nhiệt giải độc; Thương truật, Ý dĩ nhân táo thấp thanh lợi hạ tiêu thấp nhiệt mà chỉ đới; Cam thảo điều hòa chư dược. Các vị cùng dùng có công dụng lợi thủy, táo thấp, thanh nhiệt theo 1 hướng làm cho thấp nhiệt được thanh mà đới hạ tự cầm.

Bài 2: GIẢI ĐỘC CHỈ ĐỚI TRÀ

Bài thuốc: Bồ công anh 30g, Hoàng bá 12g, Đơn sâm 15g, Mẫu đơn bì 15g, Khổ sâm 15g, Xuyên luyện tử 10g.
Chủ trị:
Chữa đới hạ do nhiệt độc thịnh ở bên trong. Xuất hiện chứng đới hạ tăng nhiều, sắc vàng chất đặc mà tanh hôi, bụng dưới có cảm giác nóng đau, ấn vào đau, người phát sốt, sợ lạnh, miệng đắng, khát nước, tiểu vàng đỏ, gắt đau, cầu bón, lưỡi hồng rêu vàng nhớt, mạch huyền hoạt hoặc hoạt sác.
Công hiệu: Thanh nhiệt giải độc hành khí hóa ứ.
Cách dùng:
Mỗi ngày 1 thang, nước đầu đổ 4 chén sắc còn 1 chén; nước nhì đổ 2 chén sắc còn ½ chén hòa chung chia làm 2 lần uống.

Cấm kỵ: Tỳ hư thấp thịnh, tỳ dương hư thì không nên chọn dùng bài này.
Lời bình:
Bài này dùng chữa đới hạ thuộc thể nhiệt độc tích mà sinh ra. Cho nên chữa phải thanh nhiệt giải độc, hành khí hóa ứ làm chính. Trong bài Bồ công anh, Hoàng bá có tác dụng thanh nhiệt giải độc, khử thấp chỉ đới; Khổ sâm có tác dụng thanh nhiệt giải độc, thu sáp chỉ đới; Mẫu đơn bì, Đơn sâm hoạt huyết hóa ứ, thanh nhiệt lương huyết; Xuyên luyện tử sơ can lý khí. Các vị cùng dùng vừa có thể thanh giải hạ tiêu nhiệt độc vừa hành khí hóa ứ chỉ thống. có công dụng thanh thấp nhiệt, hành ứ trệ mà đới hạ cầm, phúc thống trừ.

Bài 3: THANH TÂM CHỈ ĐỚI TRÀ

Bài thuốc: Mạch môn 20g, Sơn chi tử 10g, Sinh địa hoàng 20g, Xa tiền thảo 10g, Đạm trúc diệp 10g.
Chủ trị:
Đới hạ thuộc thể tâm hỏa thịnh. Xuất hiện đới hạ sắc đỏ, phiền khát, ít ngủ, người ốm, Mặt đỏ, miệng đắng họng khô, miệng lưỡi mọc mụn, tiểu tiện đỏ gắt.
Công hiệu: Thanh tâm tả hỏa.
Cách dùng:
Mỗi ngày 1 thang nước đầu đổ 3 chén sắc còn 1 chén; nước nhì đổ 2 chén sắc còn 1/2 chén hòa chung chia làm 2 lần uống.

Cấm kỵ: Tỳ thận dưong hư không nên chọn dùng bài này.
Lời bình:
Bài này chữa xích đới là do tâm hỏa thịnh mà gây ra. Sách “Chư bệnh nguyên hầu luận” nói rằng: “tâm có màu đỏ, đới hạ màu đỏ là do tâm tạng bị hư tổn cho nên đới hạ có sắc đỏ.” Chữa nên thanh tâm tả hỏa. Trong bài Sôn chi tử có tác dụng thanh tâm tả hỏa, lương huyết chỉ đới; Xa tiền thảo, Đạm trúc diệp có tác dụng thanh tâm đạo xích, khiến cho tâm hỏa theo tiểu tiện mà ra ngoài; Mạch môn thanh tâm dưỡng âm; Sinh địa hoàng thanh nhiệt lương huyết chỉ huyết. các vị cùng dùng có công dụng dưỡng tâm âm, khi tâm âm đã đủ thì tâm hỏa tự an, đới hạ cũng trở lại bình thường.

Các bài đăng khác

  • Ly. Nguyễn Công Đức

    Images

    Images